Uzmanlar uyardı dünya bu kış üşüyecek!

Enerji krizi tüm dünyada büyüyor. Doğalgaz, kömür ve elektrikte fiyatlar rekor kırıyor. Çin’de bazı bölgelerde fabrikalar yeterli enerjiyi bulamadığı için üretime kısa aralar vermeye başladı. Uzmanlar, aralık-ocak-şubat aylarını işaret ediyor. Dünyada enerji talebi hızla artarken arzdaki artış buna aynı hızda karşılık veremiyor. Enerji emtialarındaki fiyatların artmaya devam etmesine bağlı olarak tüketicilerin enerji maliyetlerinin artması ve önümüzdeki kış aylarında birçok ülkede doğalgaz ve elektrik kesintilerinin yaşanması bekleniyor.

Uzmanlar uyardı dünya bu kış üşüyecek!

Bu kış dünya Enerji piyasaları için her zamankinden problemli geçebilir. Geçtiğimiz hafta enerji fiyatlarında yaşanan rekor seviyedeki dalgalanmalar, elektrik kesintileri ve ülkelerin enerji tedarikindeki problemlere dair tüm dünyadan gelen Haberler bunun en önemli işaretleri gibi. Dünya enerji piyasasına hakim uzmanların bu konudaki ortak görüşleri ise asıl tehlikenin havaların soğuması ve enerjiye olan talebin daha da artmaya başlaması ile kendini göstereceği yönünde. Hele bir de kuraklık devam ederse gerçekten alarm zilleri çalabilir.

PİYASA KÜÇÜLMÜŞTÜ

Peki bu kriz nasıl başladı? Çok kısa süre önce pandeminin etkisi zirvedeyken enerji ‘sudan ucuz’ olmamış mıydı? İşte temel etken de yine aynı noktada. O dönem dünya ekonomisi aşırı yavaşlamış hatta durmuştu. Üreticiler ve tedarikçiler ellerindeki petrolü tutmanın bile maliyetini ödemek istemiyor, neredeyse bedava vermeyi kabul ediyordu. Şimdi ise dünya ekonomisi kısa sürede hareketlenmeye başladı. Ancak yüksek devirle dönmek isteyen dünyanın dinamikleri buna ayak uyduramıyor. Zira pandemide dev limanlar çalışmamış personelleri dağılmıştı. Çok sayıda yeni enerji tesisi üretimine ara vermiş ve talepte ciddi düşüşler yaşanmıştı.

ARZ YETERSİZ KALIYOR

Çin gibi dünya devi bir ülke bile üretimde sıkıntılar yaşamaya başladı. Temel neden enerji talebine karşın arzın yetersiz kalması. Çin’in Avustralya’dan yeterince kömür alamayıp ABD ve Rusya’ya yönelmesi, Avrupa’nın rüzgar üretimindeki düşüşün etkisiyle yenilenebilir enerjiden istediği verimi alamamaması, kendi Doğalgaz stoklarını yükselen fiyatların da etkisiyle kış öncesi dolduramaması sonucu kömürün fiyatı 3’e katlanırken doğalgaz da rekor fiyatları gördü.

Ayrıca ABD’de petrol şirketleri yeni kuyu yatırımı yapmaktan kaçınıyor. Rusya’nın gaz satarken dünyanın bu durumu karşısında naz yapması ve LNG gazlaştırma terminallerinin üretimlerine ara vermesi de fiyatlarda etkili oluyor. Uzun vadeli kontratlarda şimdilik bir sıkıntı olmasa da eğer bir ülke spot piyasadan enerji temin etmek zorunda kalıyorsa en pahalı seviyeden almaya mahkum. Türkiye’de de son dönemde doğalgaz, elektrik ve akaryakıta peş peşe zamlar gelmişti. Hükümetin muhtemel yeni zamlar konusunda atacağı adımlar ise henüz net değil. Durum Avrupa’da kritik. Son tüketicinin faturalarında ciddi artışlar bekleniyor. Gaz fiyatları 2021’de 2020^ye göre yüzde 500 artış gösterirken kömür fiyatı ise 2011’den beri en yüksek seviyede.

KESİNTİLER BAŞLADI

Çin PMI endeksi eylül ayında beklenmedik şekilde 49.6’ya düştü. Önceki ay PMI 50.1 olmuştu. PMI da 50 kritik eşik kabul ediliyor. Uzmanlar düşüşte elektrik kullanımındaki kısıtlamalar ve artan girdi maliyetlerinin etkili olduğunu söylüyor. Çin ekonomisinde ivme, artan maliyetler ve enerji krizi nedeniyle zayıfladı. Çin, elektrik üretiminde ana kaynak olarak kömürü kullanıyor. Geçen ay kömür tedarikinde yaşanan sıkıntı nedeniyle ülkenin doğu bölgelerinde zaman zaman elektrik kesintileri yaşanmış, hatta Trafik ışıkları ile internet hattının bile çalışmadığı olmuştu.

‘RUSYA STRATEJİK DAVRANIYOR’

Avrupa’da yaşanan gaz krizinde Rusya’nın spekülatif hamlelerinin de etkisi olduğu söyleniyor. Rakip Ukrayna’yı cezalandırmak isteyen Moskova, geçen hafta bu ülke üzerinden Avrupa’ya ulaşan gazın miktarını üçte bir oranında azaltmıştı. Almanya’ya Rus gazını taşıyacak ve Gazprom tarafından bitirilen boru hattının hizmete alınması amacıyla baskı yapmak için Rusya’nın Avrupa’yı enerji darboğazına itmek istediği de belirtiliyor. Gazı “silah” olarak kullanmakla suçlanan Rusya ise bu krizden tek avantajlı çıkacak ülke olarak gösteriliyor.

TÜRKİYE’NİN ELİ GÜÇLÜ

Her ne kadar dünyada doğalgaz tedariğinde sıkıntı yaşansa da, Türkiye’nin 2026 yılına kadar devam eden uzun dönemli doğalgaz alım anlaşmaları mevcut. Bu anlaşmalar sayesinde Türkiye’nin enerji konusunda kısmen eli güçlü konumda. Bu sayede Türkiye’nin doğalgaz fiyatlarında yaşanacak artışlardan çok fazla etkilenmemesi bekleniyor. Uzmanlara göre bu sorun çok sayıda farklı işlemden oluşan ve çözülmesi için farklı formüllerin bir araya gelmesi gereken karmaşık bir matematik probleminden farksız. Problem çözülene kadar da dünya enerji fiyatlarındaki pahalılık devam edecek. Hatta şu anki seviyeler ocak ve şubat ayına göre çok daha ucuz kalabilir. Arzda yaşanan problemlerin birçok ülkede elektrik kesintilerine yol açmasından endişe ediliyor.

İGFA

Güncelleme Tarihi: 09 Ekim 2021, 21:36
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER